Bambry

    Jechaliśmy sobie lokalną szosą, pięknie otoczoną sporymi jesionami (spokojnie, już nadeszła nowoczesność, i powoli wszystkich przydrożnych dawców cienia wyrabują, u nas latoś zaczęli; niech-że tylko przyjdzie tylko śnieżna zima, nikt drogi nie znajdzie) gdy wyprzedził nas niestosujący się do ogólnie przyjętych zasad zachowania na drodze (o przepisach ruchu drogowego nawet nie wspominam) lepszej klasy dość wysoko zawieszony samochód. To się chyba SUV nazywa, takie ni to, ni sio (coś jak warszawska Syrenka, pół-baba, pół-ryba, ani nie zjesz, ani... ech).

    - O, bamber jeden – skwitowała szybko oddalającego się Mama.

    Fakt, auto miało numery rejestracyjne rodem z Wielkopolski (wschodniej, do której mamy rzut beretem, jemy zupę repetę, pyzy na parze i gziczkę, zamiast pyr mogą jednak być ziemniaki), ale kierowca raczej nie był przedstawicielem tej grupy etnicznej. Ot, po prostu u nas słowo bamber oznacza buca. Takiego, wiecie, co to wywyższa się ponad sąsiadów, nie przesadnie uczestniczy w życiu wsi, a do tego – at last but not the least – jest chytry. I skąpy. Ale bardziej chytry. Czasem jest też pozbawionym sumienia i nastawionym na zysk badylarzem.

Ziemie Księstwa Sieradzkiego bamberskim osadnictwem niedotknięte

    Wzięło się to stąd, że prawdziwi Bambrzy (będę ich pisał wielką literą, dla odróżnienia od tego pejoratywnego określenia), przybysze z Zachodu, faktycznie początkowo niezbyt integrowali się z autochtonami, do tego mając nieco wyższą kulturę agrarną faktycznie zostawali najbogatszymi gospodarzami w okolicy. Do nas miast tego XVIII-wiecznego osadnictwa dotarły tylko plotki, i tak Bambrzy zostali bambrami. Dziś potomkowie tych osadników całkowicie się zintegrowali (stąd może to moje określenie grupa etniczna jest nieco na wyrost) z wielkopolskim społeczeństwem, choć, co miłe, zachowali własne tradycje, a pomnik Bamberki od jakiegoś czasu uświetnia poznański rynek - w końcu to podpoznańskie wioski przyjęły, jak się szacuje, około 1000 przesiedleńców. Przyjąć mogły, bo po wojnach i zarazach czasów saskich były nieco wyludnione.

Poznań - Stary Rynek

    Skąd zaś owi Bambrzy się wzięli? Ano, jak nazwa wskazuje – z Bambergu, starego frankońskiego miasta, dzisiaj leżącego w Wolnym Państwie Bawarskim (ukłon dla bawarskich independystów; nie tylko Katalonia czy Padania chciałyby być niepodległe). Konkretniej z rolniczych jego okolic (to nie jedyna grupa z Zachodu która tworzy współczesny polski Naród, po Olędrach zostały już chyba tylko nazwy lokalne, ale karpaccy Głuchoniemcy czy Wilamowiczanie dalej pielęgnują swoje tradycje, a bywa, że i język – to całkiem sympatyczne pamiętać skąd się jest).

Bamberg

    Miasto Bamberg znane jest z jednej siedmiu cesarskich katedr (widziałem do tej pory jeszcze tą pierwszą, w Akwizgranie, oraz we Frankfurcie nad Menem) i najwyższej w Niemczech konsumpcji piwa (nasi Bambrzy jakoś się tak nie upijali, więc może dlatego opuścili rodzinne strony). Rothenburg ob der Tauber to winna Frankonia, może i dobrze, bo 3,5 litra piwa duszkiem to by największy burmistrz pijak nie wydoił.

Cesarska katedra w Bambergu

    Założona na górującym nad okolicą wzgórzu miała jedno zadanie – chrystianizować okolicznych Słowian. Tak, dobrze W. Sz. Czytelnik widzi, w IX wieku Frankonia pełna była osadnictwa słowiańskiego. Do dziś zresztą zdumiewa ilość słowiańskich nazw miejscowych w północnej Bawarii. O tym, że byłe NRD zamieszkiwały całkiem potężne plemiona (po których zostali Serbowie Łużyccy, w liczbie dwóch narodów) to właściwie pamiętamy z historii, Mieszko i Bolesław z różnym natężeniem obijali Wieletom gębę (no, życiem te walki przypłacił nieznany z imienia mieszkowy brat), o Rugii i Arkonie też wszyscy wiedzą. A o tym, że Sand, najstarsza dzielnica Bambergu, była słowiańska to już się nie pamięta. Drang nach Ostern nie jest wynalazkiem XIX-wiecznego niemieckiego nacjonalizmu.

Sand w Bambergu

    Swoją drogą po drugiej stronie rzeki Regnitz leży Bamberska Wenecja, dawne osiedle rybaków i innych ludzi morza rzeki. Naprawdę, wstydu nie mają bedekery wrzucając wszędzie, gdzie nad kanałem stoją domki, miano Wenecji. Jako ciekawostkę można dodać, że na ową Wenecję widok mają również penitencjariusze lokalnego więzienia.

Bamberska Wenecja

    Ale nieodległy Stary Ratusz, położony na rzece między częścią mieszczańską a biskupią miasta, jest naprawdę uroczy.

Stary Ratusz

    A. Byłbym zapomniał: z Bambergu pochodził święty Otto, patron i chrystianizator słowiańskiego (trudno powiedzieć, że polskiego, choć przecież w 1000 roku to Piastowie utworzyli pierwsze biskupstwo w Kołobrzegu) Pomorza. Może postać trochę zapomniana, ale swego czasu uczynił był wiele dobrego.

Wolin - miejsce działalności świętego Ottona z Bambergu

    A Bambrzy? No może gdzieś tam kilkaset lat temu mieli słowiańskich przodków – nikt tego genetycznie nie badał, zresztą łączenie jakiejś grupy kulturowej z konkretnym genomem jest koncepcją tyleż karkołomną, co właściwie śmieszną. Zwłaszcza na Niżu Europejskim, gdzie od tysiącleci różne ludy i etnosy defilowały w te i na zad niczym krasnoarmiejcy na Placu Czerwonym. Kultura to bardziej stan umysłu niż geny, chociaż z drugiej strony ktoś, kto uważa, że nie różnimy się genetycznie, i że nie ma to wpływy na na nas jest jeszcze gorszym ignorantem. Takim bambrem intelektualnym, o.

Współcześni mieszkańcy Bambergu spędzający letnie miesiące w mieście

    Jeśli zaś chodzi o romańską potężną bamberską katedrę, to – taka ciekawostka – w Polsce jest kościół który koncepcyjnie nawiązuje do planu budowy kościoła cesarskiego, takiego w którym władza świecka była na równi z duchową (pamiętamy z historii spór o inwestyturę, kto jest ważniejszy, cesarz czy papież). Oczywiście znajduje się on w centralnej Polsce, choć niestety nie w dawnym Księstwie Sieradzkim.

Piwny książę

    Poprzedni wpis mógł wyglądać jak apoteoza spożywania alkoholu w warstwach rządzących, ale jest to oczywista nieprawda, wszak ustawa o zapobieganiu alkoholizmowi z roku 1982 jasno zakazuje takich działań (znaczy, ogólnie zakazuje, bo wtedy jeszcze nie było internetów, była zima i wojna polsko-jaruzelska Stan Wojenny). Niemniej Der Meistertrunk rzeczywiście ocalił miasto.

Der Meistertrunk z Rothenburga nad Trauerem

    W historii Polski mamy zresztą liczne przykłady rządzących, którym alkohol zdecydowanie nie wyszedł na zdrowie. O jednym z nich wspominałem przy okazji opowiastki o kanonizowaniu polskiego piwa przez Klemensa VIII. Chodzi oczywiście o Leszka Białego, udatnego Piasta, który namawiany przez papieża do udziału w krucjatach wymówił się twierdząc, że pija jedynie właśnie piwo (wtedy jeszcze niekanonizowane przecież), a tego w Ziemi Świętej nie uświadczysz (obecnie jest, i to nawet importowane z Polski, organoleptycznie sprawdziłem to kiedyś w gieesie w Tel Awiwie czy tam innej Jaffie). Zamiast więc odbijać Jerozolimę poczciwy książę konałby z pragnienia w gorącym klimacie pustyń Syro-Palestyny. Albo w cedrowych lasach gór Libanu. Nieistotne. W każdym razie Leszkowi odpuszczono i mógł zostać na ojcowiźnie, włączając się w wir walk o tron krakowski (który zresztą zdobył, kładąc definitywnie kres zasadom przejmowania władzy w Polsce wytyczonych przez Bolesława Krzywoustego). Swoją drogą leszkowy krewniak, Bolesław Wysoki, na krucjatę wyruszył. Może nie miał co innego do roboty, wszak czasowo z ojcowej dziedziny był wywłaszczony, niemniej wyprawa przyniosła mu sławę w oczach cesarza Konrada III, a rycerski mir w oczach następcy, Fryderyka Barbarossy, ugruntował wygrywając w imię władcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego pojedynek rycerski pod murami Mediolanu.

Jerozolima

    Leszek Biały, jak pisałem, w kraju został, zdobył krakowski tron, aż w końcu drogi zawiodły go do Gąsawy. Zresztą nie tylko jego – na zjazd piastowskich książąt przybyli Konrad I mazowiecki czy syn Bolesława Wysokiego (niedługo po zwycięstwie w Mediolanie odzyskał dzielnicę ojca, Władysława Wygnańca) Henryk Brodaty. Piastowicze w serdecznej atmosferze mieli przysiąść i omawiając palące problemy radzić co dalej z tą Polską. Słowiańskim zwyczajem książęta przysiedli sobie w bani (czyli saunie), i chłostając się brzozowymi witkami rozpoczęli obrady. Koncepcja zjazdów władców istnieje od tysięcy lat, wymaga jednak pewnej bardzo ważnej rzeczy: odpowiedniego zabezpieczenia. W przeciwnym razie udany zamach terrorystyczny może dokonać naprawdę wiele złego. Na zjeździe w Gąsawie taka okazja nadarzyła się właśnie w czasie kąpieli książąt w saunie – byli tam właściwie bezbronni – ani miecza, ani tarczy. Brzozowa witka używana do chłosty w bani nie jest uznawana za szczególnie efektywną broń.

Kościół w Gąsawie - na tym miejscu świątynia stała już w czasach Leszka Białego

    Wbrew przewidywaniom tym razem to nie Niemcy napadli na polskich książąt (odbili to sobie kilkadziesiąt lat później mordując króla Przemysła II). Piastowicze mieli wrogów na Pomorzu (Świętopełk II Wielki wiele robił by zrzucić polską zwierzchność), morderców mógł nasłać też Władysław Odonic, książę na zjazd niezaproszony (albo każdy inny z Piastów tamtego czasu). W wyniku ataku Henryk Brodaty został ciężko ranny (nie zginął dzięki poświęceniu jednego z własnych rycerzy, książęcy bodyguard poniósł śmierć) a Leszek Biały, zapewne zawołany kawalkator, goły jak go Pan Bóg stworzył począł uciekać konno. Siepacze ruszyli za nim w pogoń. I, co wiemy z historii, dopadli go obok wioski Marcinkowo Górne, kilka kilometrów od Gąsawy. Każdy kto przejeżdża tamtędy – na przykład do Wenecji (tej koło Żnina, rzecz jasna, ale technicznie można tamtędy jechać do Włoch) lub do Biskupina – zobaczyć może wspaniały pomnik, przedstawiający moment śmierci księcia, gdy przeszyty kilkoma strzałami spada z konia.

Śmierć Leszka Białego

    Pomnik (nie dodałem, że kopia, oryginał zniszczyli Niemcy) jest jak najbardziej wzruszający, ale mało kto wie, że nie stoi on wcale w miejscu śmierci Leszka. To jest całkiem niedaleko, może półtora kilometra, może trochę więcej od okazałego monumentu. Mianowicie należy zjechać z głównej drogi, a wkrótce i z asfaltu. Znakiem rozpoznawczym będzie stojąca w środku pola aleja potężnych drzew.

Droga do pomnika

    W. Sz. Czytelnik domyśla się już, że prowadzi ona do prawdziwego miejsca tragedii z XIII wieku. Ba. Na końcu alei znajduje się nawet niewielki obelisk – trzeba mu przyznać, że nieco zaniedbany i kruszący się.

Miejsce śmierci Leszka Białego

    Ale jest. I jeszcze ten biały pomnik. W kraju w którym nie umiemy w pokazywanie historii (o promocji nawet nie wspominam, choć na blogu często nad tym jojczę) to naprawdę ładny głaz sprawa wspaniała.

Kopia przedwojennego pomnika w Marcinkowie - oryginał zniszczyli Niemcy, no bo kto

    Tak więc podsumowując ten i poprzedni wpis, to alkohol jednak – w ostatecznym rozrachunku szkodzi. Choć, z drugiej strony, jeśli opowieść o śmierci Leszka Białego czyta akurat ktoś niezbyt ortodoksyjnie traktujący sprawy higieny osobistej (nie mówię o hipisach, może to być na przykład Ludwik XIV, słynny Król Słońce, który – wliczając chrzest – w czasie swojego kilkudziesięcioletniego życia kontakt z wodą miał zaledwie 7 razy, dane mogą być przesadzone) może dojść do przekonania, że częste mycie skraca życie (Ludwik XIV żył 72 lata).

Włodarze i alkohol

    W poprzednim wpisie było o tym, że Amerykanie może i napadną, ale potem przeproszą. Oraz o promocji (znaczy, nie takiej sklepowej).

Amerykański czołg we francuskich barwach, onegdaj szturmujący Alzację

    Było też o Mikołaju Koperniku, ale zostawmy wielkiego polskiego astronoma w spokoju, ponieważ wkraczamy do Niemiec. A dla Niemców to jest Niemiec. Cóż, nie takie rzeczy przez wieki kradli i niszczyli.

Zniszczona przez Niemców warcka synagoga (foto. z arch. I. Ślipka)

    Choćby wspaniałą gotycką cerkiew w Supraślu, wysadzoną przez niemieckich żołnierzy bez najmniejszego powodu.

Rekonstrukcja supraskiej gotyckiej cerkwi obronnej

    Taki to naród poetów, artystów i romantyków. Właśnie ci ostatni na przełomie XVIII i XIX wieku odkryli pewne niewielkie miasteczko we Frankonii, dziś części Bawarii. Dawniej bogate, popadło w nędzę, więc zachowało nie tylko średniowieczny pierścień murów obronnych, ale i tkankę miejską. Rothenburg ob der Tauer.

Rynek w Rothenburgu nad Tauberem

    Cóż. Miasto naprawdę jest ładne, ale żeby robić z niego jakąś romantyczną perłę to trzeba być niemieckim dandysem upitym absyntem (czy czym tam się wtedy odurzano; może bardziej opium niż piołun?). Miasto nie ma nawet żadnej miłosnej legendy (jest o jakimś rajcy, który mocno poświęcał swe finanse pro bono publico, za co trafił do ciupy, gdzie nim go oczyszczono z zarzutów został otruty – nikogo, kto zna oryginalne niemieckie baśnie to nie szokuje; bracia Grimm mocno je odkrwawili). Weźmy takie Plötlein, najsłynniejszy widokówkowy landszaft urokliwej starówki. No szczerze, jakoś spektakularne nie jest.

Plötlein

    Mimo to miasto zostało rozpromowane na tyle, że w XIX i XX wieku tłumnie odwiedzali je zagraniczni turyści w ramach swoistego Grand Tour. A skoro w bedekerach pisano, że miastem należy być zauroczony – to turyści tacy być musieli. Może zresztą szczerze, jak pewien Amerykanin który odwiedził Rothenburg ob der Tauer w dwudziestoleciu międzywojennym. W porównaniu z nowymi i ohydnie wręcz utylitarnymi (nie chcę napisać brzydkimi) miastami Stanów Zjednoczonych Rothenburg jawić się musi jako prawdziwa perła.

Rothenburg od der Tauber

    Amerykanin ten w czasie II Wojny Światowej brał udział w inwazji na III Rzeszę – natarcie szło akurat na kierunku frankońskim. Czując sentyment do Rothenburga przekonał sztabowców by puścić zagony pancerne inną trasą. Miasto ocalało (kurczę, a naród poetów i artystów Niemcy zwiedzający Polskę przed wojną jakoś na to nie nalegali, wręcz przeciwnie, puszczali wojska przez miasto, nawet nie bronione niczym Wieluń; o sowietach nie wspominam, bo szkoda śliny).

Wieluńska gotycka fara pw Świętego Michała - stan po wizycie Niemców w 1939

    Nie pierwszy raz w swojej historii – poprzedni raz, w XVII wieku, nie był może związany z tak zwanym PR, ale był dużo bardziej spektakularny. Mało tego, uczy on nas, że dobrze jeśli miejscy włodarze lubią zaglądać do kieliszka (nie, nie jestem zwolennikiem samorządowców z ramienia tak zwanych ludowców). To znaczy – może niech nie zataczają się na sesjach rady czy innych uroczystościach, ale...

Leżajsk - und alles klar

    Ad rem. W Pradze Czesi wyrzucają na kupę kompostu paru ludzi przez okno, przez co w całej Europie (poza Rzeczpospolitą, Moskwą i Osmanami) wybucha krwawa wojna religijna, która do historii przejdzie jako Wojna Trzydziestoletnia. Jak to nie jest efekt motyla, to ja nie wiem co nim jest.

Złota Praga - miejsce wielu defenestracji, w tym i tej z 1618 roku

    Mniej więcej w połowie wojny pod mury Rothenburga – miasta podówczas protestanckiego – podchodzą wojska katolickie pod dowództwem hrabiego Johannesa de Tilly. Zwyczaje epoki wymagają, że zdobyte miasto zostanie spalone, zrabowane i zgwałcone, niekoniecznie w tej kolejności (stacjonujące na terenie Niemiec cesarskie wojska z Hiszpanii znacznie ubogaciły pulę genową Rzeszy – oto po Wojnie Trzydziestoletniej zaczęli pojawiać się Niemcy o czarnych włosach i równie ciemnych oczach, na początku XVII wieku rzadsi od raroga; obecne zmiany struktury etnicznej na tamtych terenach zachodzą bez wojny w tradycyjnym znaczeniu tego słowa). Rothenburskim mieszczanom taka perspektywa się nie do końca podoba, katolicy mają przewagę. Jako, że region słynie – do dziś – z produkcji czerwonego wina (to zabawne, połowa Frankonii delektuje się winami, druga na potęgę żłopie piwsko) wręczają hrabiemu de Tilly dzban trunku z prośbą o oszczędzenie miasta. Sagan mierzy niecałe 3,5 litra, więc całkiem zacny krater. Książę w przypływie dobrego nastroju mówi: ok. Oszczędzę miasto pod warunkiem – akurat słyszy kurant wybijający godzinę na ratuszowej wieży – że jakiś mieszkaniec Rothenburga ciurkiem wydoi owo naczynie w czasie trwania kurantu. Duszkiem 3,5 litra w siebie wlać może mieć trudność nawet najbardziej zaprawiony bej, czy tam inny łódzki bramin. Tu jednak zgłasza się były burmistrz miasta nazwiskiem Georg Nusch i ku zaskoczeniu wszystkich wlewa w siebie zawartość naczynia. Hrabia Tilly dotrzymuje słowa (co pokazuje, że nawet w takich okrutnych czasach honor miał swoją wagę), miasto ocalało (nie na długo, kilka lat później zrabują je Szwedzi, trenujący przed kradzieżami w czasie Potopu), były burmistrz zmarł (jeśli myślicie, że się rozpuknął po wydojeniu dzbana, to nie: odszedł wiele lat po incydencie, zapewne dalej garując tym razem w blasku sławy) a Meistertrunk trafił do legendy. Co godzinę na rynku pojawiają się postaci hrabiego de Tilly (który dzięki temu też trafił do lokalnego bestiariusza) i pijącego wino burmistrza. Taka atrakcja turystyczna.

Der Meistertrunk - hrabia Titlly i były burmistrz Nusch

    U mnie w mieście Burmistrz jest raczej nie pijący, a winnice w okolicy dopiero powstają, więc w razie ataku jesteśmy bezbronni. Moglibyśmy najwyżej podać najeźdźcy skrzynkę landrynkowych oranżad produkowanych na miejscu. Fakt, całkiem smaczny to napój, ale może mówię tak, bo jestem fanem oranżad.

Oranżada - choć nie z warckiego Unikatu - na turystycznym szlaku

Znowu o Alzacji

    Oto wkraczałem po raz pierwszy do potężnej strasburskiej katedry. Mimo wielu wojen, protestanckiego ikonoklazmu czy zbrodniczej Wielkiej Rewolucji Francuskiej tworzącej z kościoła Świątynię Rozumu (najgorsza rzecz jaką można czcić) zachowany tam został wspaniały zespół gotyckiej rzeźby sakralnej (oraz witraże; gotyk był czasem światła).

Katedra w Strasburgu

    Najwspanialszym przykładem – co za tym idzie opisywanym w każdym bedekerze – jest tak zwany Anielski Filar. To przepiękna kompozycja figuralna przedstawiająca tak naprawdę Sąd Ostateczny – w sposób nieco odbiegający niestety od apokaliptycznych wizji. Tu ma być tryumf wiekuisty, nie potępienie dla grzeszników na pierwszym miejscu. Ech, szkoda, zło czyniącym trzeba na każdym kroku o karze boskiej przypominać. Zwłaszcza, gdy na ludzką sprawiedliwość liczyć nie zawsze można.

Anielski Filar

    Za owym Anielskim Filarem znajduje się nieco młodsze – bo renesansowe – dzieło sztuki. I techniki. Zegar astronomiczny. Orloj, jak z francuskiego powiedzieliby Czesi.

Renesansowy zegar astronomiczny

    Jak wszystkie tego typu cuda jest oczywiście ruchomy. I tak sobie przyglądałem się owemu zegarowi próbując rozszyfrować – bezskutecznie – co akurat pokazuje, gdy jeden z obrazów przykuł moją uwagę. Spojrzałem. Raz. Drugi. Z obrazu spozierał typ, który przed denominacją wielokrotnie łypał na mnie z portfela. Z banknotu o nominale 1000 starych złotych. Mikołaj Kopernik, jako żyw.

Kopernik

    I faktycznie, jako żyw: istnieją portrety naukowca z epoki, a badania czaszki znalezionej we Fromborku potwierdzają, że Mikołaj faktycznie miał złamany za młodu nos. Te dwadzieścia lat temu mógłby zagrać go Gerard Depardieu, bez wielkiej charakteryzacji.

Frombork

    Podobno młody Kopernik jest też uwieczniony na monumentalnym fresku Szkoła Filozofów autorstwa Rafaela Santiego w Watykanie, ale tu historycy ciągle się spierają. Niemniej był znany na całym kontynencie. Prosty chłopak z Torunia. Odkrywca, uczony, oskarżany o romans. Historia filmowa. Ale jakoś nie umiemy w promocję (z drugiej strony widząc stan polskiej kinematografii może to i lepiej; format Korony Królów nie przesadnie do mnie przemawia – no i Depardieu jest za stary).

Polska polityka historyczna

    Na Zachodzie jakoś lepiej im to idzie – w końcu (było wszak na blogu) w Strasburgu atrakcję zrobili z dawnej dzielnicy biedoty nazwanej na cześć choroby wenerycznej.

Mała Francja w Strasburgu

    Choć nie ma co ukrywać, że faktycznie Mała Francja wygląda bardzo reprezentatywnie dla chociażby Alzacji. O tej krainie co nieco już było – i o Alzackim Szlaku Winnym (gewurztraminer i muskat), i o miejscowym papieżu, świętym Leonie IX, prywatnie hrabim Brunonie z Eguisheim.

Alzacki Szlak Winny - tu winnice Kayserbergu

    Nie było o będących symbolem krainy bocianach, których gniazda to przecież naturalny piorunochron (taki przedbobon).

Zamek Świętego Leona w Eguisheim - z obowiązkowymi bocianimi gniazdami

    Jakże potrzebny w miasteczkach pełnych łatwopalnej szachulcowej zabudowy. Miasteczkach malowniczych niewymownie.

Ribueville

Riquewhir

Eguisheim

Colmar

Selestat

Kayserberg

Strasburg

    Chociaż jak się przyjeżdża to trzeciego, czwartego, siódmego to mózg się wyłącza, i wszystkie zlewają się w jedną kolorową masę. Zwiedzając z grupą Alzację trzeba czasem tańczyć na rzęsach żeby turystów nie zanudzić. Każda odmiana jest wtedy dobra.

Cesarski zamek w Kayserbergu

    Naprawdę.

Sherman w Colmarze

    Tak. Sherman. Upamiętniający francuską 1. Armię (przyjęła barwy właśnie z herbu Colmaru), która razem z Amerykanami walczyła w Alzacji. Warto pamiętać, że Alzacja – podobnie jak moja rodzinna Ziemia Sieradzka – została wcielona w czasie II Wojny Światowej bezpośrednio w granice Niemiec. Nie była jednak na początku wojny zniszczona – przez Alzację przebiegała Linia Maginota, zresztą francuskie tradycje fortyfikowania tych ziem sięgają Ludwika XIV i jego genialnego Vaubena – twierdza w Neuf-Brisch jest wpisana na listę UNESCO.

Marne resztki fortyfikacji Vaubena w Selestat

    Niemcy zamiast wykrwawiać się na fortyfikacjach obeszli je przez Belgię i Francja, która pół roku wcześniej haniebnie zdradziła Polskę, padła równie szybko co Rzeczpospolita. Brytyjski Korpus Ekspedycyjny z podkulonym ogonem ewakuował się z Dunkierki. Jeśli zaś chodzi o wyzwolenie – u nas zamiast Shermanów na cokołach stoją T-34 (nie, żeby zachodnie czołgi nie walczyły na froncie wschodnim – zachodni Alianci czynnie wspierali pierwszego sojusznika III Rzeszy Stalina sprzętem i technologią, parę lat temu z rzeki Warty w mojej Warcie wydobyto pochodzący z takiej pomocy czołg Valentine; okazał się na tyle dobrze zachowany, jest jedną z kilku na świecie jezdnych maszyn tego typu; znaleziono też kanister pełen długo leżakowanego sowieckiego zajzajeru, ale to inna historia). Jak to w jednym skeczu mówił genialny Bohdan Smoleń – może i Amerykanie napadną, ale przeproszą. Alzacja była terenem walk pod koniec wojny, nieraz ciężkich, ale jakoś tak lepiej się zachowała. Może brak kilkudziesięciu lat sowieckiej okupacji też ma jakieś znaczenie.

Symbol sowieckiej okupacji

    A. I Amerykanie nie przywłaszczają sobie Kopernika jak Niemcy.

Astrolodzy i astronomowie

    Jak wspominałem w poprzednim wpisie, mamy w Polsce, na Podkarpaciu, prawdziwe obserwatorium astronomiczne sprzed 3,5 tysiąca lat.

Góra Zyndrama

    Bądźmy szczerzy – do obserwacji pozornego ruchu Słońca po widnokręgu wystarczy wbity w ziemię kijaszek, gnomon, i drugi, którym na piasku zaznacza się długość cienia owego patyszka. Nie zmienia to jednak faktu, że w pewnym momencie Ludzkość zaczęła delikatnie ów kijaszek modyfikować.

Dość solidnej konstrukcji gnomon w Machu Picchu - Intihuatana

    Czasem wykorzystywano do obserwacji naturalne ukształtowanie terenu, jak w Kokino w Macedonii.

Obserwatorium w Kokino

    Czasem budowano niezwykle skomplikowane struktury, jak opisywane kiedyś przeze mnie na blogu, a nadal nie odkryte przez Teoretyków Starożytnej Astronautyki, stanowisko archeologiczne Chankillo w peruwiańskiej Casmie.

Chankillo w Casmie

    A inne ciała niebieskie? Fakt, widoczne głównie w nocy, ale też obserwowane z olbrzymią zaciętością. Tak jest zresztą do dzisiaj, może to element pareidolii, że dostrzegamy elementy astronomiczne wszędzie gdzie się da. Od linii Ley po nasze kamienne kręgi w Odrach. Będąc na miejscu znaleźć można opis mapy gwiezdnej jaką tworzą gockie kręgi i kurhany, podczas gdy obecne ustawienie tamtejszych kamieni to efekt XIX-wiecznych badań i rekonstrukcji budowli. Ta wiara w astrologię mówi o Ludzkości więcej niż niejedna gruba naukowa książka.

Kamienne kręgi w Odrach

    Co zaś się nocnego nieba tyczy – to wspaniałą miałem z nim przygodę na Południowej Półkuli. Już nie pamiętam, gdzie to było, w dżungli, Andach, czy – to najbardziej prawdopodobna opcja – na pustyni. W każdym z tych miejsc nie było zanieczyszczenia nocnego nieba światłem, ale ta pustynia najbardziej mi tu pasuje. Kiedy zrobiło się już zimno, opadł pył i kurz nocne niebo ukazało się w całej okazałości – z od razu rozpoznawalnym Krzyżem Południa. Dla mnie, człowieka z Północy układ gwiazd był tak obcy, że miało się niemal namacalną pewność przebywania w całkiem obcym świecie, pod niebem innej planety. Totalnie dziwne uczucie – i wcale nie trzeba było zażywać jakichś środków psychoaktywnych.

Garniec z ayahuascą

    Niestety, to dalej był najlepszy ze Światów.

Najlepszy ze Światów

    Kilka razy widziałem zachwycające zjawiska astronomiczne, zaćmienia Słońca (jeszcze nigdy całkowitego), Księżyca, koniunkcje planet, komety, roje asteroidów (i dwa razy zorzę polarną, raz w Sztokholmie, raz w Polsce, ale trudno zaliczyć ją do typowych zjawisk astronomicznych – nie da się jej wyliczyć matematycznie)... Absolutnie jestem w stanie zrozumieć, że wywoływały one fascynację u wszystkich ludzkich grup (słynna scena z Faraona się kłania), do tego stymulowały rozwój matematyki, geometrii i historii. Na dodatek najbliższe nam ciało niebieskie – Księżyc – miało całkiem realny wpływ na ludzi. I nie chodzi o pływy morskie. Składamy się w 70% z wody, grawitacja działa. W niektórych kulturach zbrodnie popełniane w czasie pełni były sądzone łagodniej. A skoro jedno ciało oddziaływuje, to metodą magii sympatycznej i inne – i powstaje nam astrologia. Raczej zabobon niż przedbobon, ale wspaniale pomagająca opisywać Świat i mocować w nim Człowieka. Rozwój religii abrahamowych nieco podciął wróżbiarstwu skrzydła, ale przecież dalej trzyma się mocno. Czasem nawet ubiera się w naukowe szaty, jak chociażby w temacie zmian klimatycznych, jakże zależnych od aktywności Słońca (dobrze, że nie nawołują – przynajmniej bezpośrednio – do krwawych ofiar z ludzi). Sama nauka, stymulowana przez religię (głównie chrześcijaństwo) też zadała straszny cios tradycyjnemu postrzeganiu Świata. Pisałem już na blogu jaka to była katastrofa z tym Galileuszem, ale przecież nie był jedyny.

Zaćmienie Słońca AD 2026

    Tak zwany przewrót kopernikański też pomógł zmienić astrologię w astronomię. Swoją drogą Kopernik, prosty chłopak z Torunia renesansowy polihistor, jeden z najwybitniejszych naukowców swojej epoki, jest też najwybitniejszym polskim (i tu larum podnoszą Czesi i Niemcy; wszak niemieckojęzyczna rodzona Koperników pochodziła ze Śląska, kraju Korony Świętego Wacława, wuj i promotor uczonego, biskup Watzenrode też był Niemcem) astronomem wszech czasów. Warto jeszcze wspomnieć o gdańskim piwowarze Janie Heweliuszu, badaczu nieba któremu zawdzięczamy gwiazdozbiór południowego nieba Tarczę Sobieskiego (oznacza to, że nasz król lepiej jest reprezentowany memoratywnie na nieboskłonie niż we Wiedniu; przyznaję, że nie rozpoznałem tegoż obserwując gwiazdy poniżej równika). I o Aleksandrze Wolszczanie. Ten akurat żyje (studiował w Toruniu na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika), odkrył pierwsze pozasłoneczne planety (ciekawe, jak bardzo obce mają niebo), niestety z takim nazwiskiem, niewymawialnym dla inostrańców (ależ ta nasza mowa jest cudna) trudno mu być tak popularnym jak Kopernik.

Konkatedra we Fromborku - miejsce spoczynku Kopernika

    A że Kopernik był popularny w Europie niech zaświadczy pewne spotkanie, które miało miejsce – z moim udziałem – w potężnej strasburskiej katedrze. Żeby jednak nie przeciągać wpisu będzie o nim za tydzień.

Katedra w Strasburgu

    Tymczasem – gdyby ktoś chciał odwiedzić naszych astronomów – Jan Heweliusz spoczywa na dnie morza w Gdańsku, a Mikołaja Kopernika po wieluset latach znaleziono w grobie pod posadzką obronnej konkatedry we Fromborku. Aleksander Wolszczan, jak wspominałem, żyje. I mam nadzieję, że dobrze się ma.

A. Dla purystów językowych: forma astrolodzy z tytułu wpisu jest poprawna. Astrologowie także, ale brzmi ona zbyt poważnie i naukowo.